Transformacja modelu dostępu do książki w świetle danych Biblioteki Narodowej za 2025 rok

Najnowszy raport Biblioteki Narodowej wskazuje na istotną zmianę w strukturze źródeł, z których korzystają czytelnicy w Polsce. Kluczowym wnioskiem z badania jest wyraźny wzrost znaczenia bibliotek publicznych. W 2025 roku wskazało na nie 19% czytelników, co stanowi wzrost w porównaniu do 15% odnotowanych rok wcześniej. Jest to wynik rekordowy, który po raz pierwszy przekroczył poziom sprzed pandemii (18% w 2019 roku).

Stabilizacja wskaźników ogólnych

Poziom czytelnictwa w Polsce pozostaje stabilny – w 2025 roku lekturę co najmniej jednej książki zadeklarowało 41% badanych. Wynik ten utrzymuje się na stałym poziomie powyżej 40%, co potwierdza trwałość zainteresowania literaturą mimo konkurencji ze strony innych mediów. Niezmienna pozostaje również demografia: najaktywniejszą grupą czytelniczą jest młodzież w wieku 15–18 lat (56%) oraz mieszkańcy miast powyżej 500 tysięcy osób (71%).

Warto jednak zwrócić uwagę na malejącą rolę domowych księgozbiorów. W 2025 roku tylko 10% czytelników sięgało po pozycje z własnej półki, podczas gdy jeszcze kilka lat temu robił to co piąty respondent. Tendencja ta wskazuje na marginalizację modelu budowania prywatnych zbiorów na rzecz bieżącego dostępu do nowości.

Przyczyny dominacji bibliotek nad zakupami

Dane statystyczne pokazują, że biblioteki publiczne są obecnie jedynym źródłem książek, którego znaczenie realnie rośnie. Odbywa się to kosztem zakupów indywidualnych – liczba osób deklarujących osobiste kupowanie książek spadła z 50% do 43%.

Wpływ na to mają przede wszystkim czynniki ekonomiczne oraz zmiana technologiczna. Przy rosnących cenach detalicznych książek, oferta bibliotek staje się dla wielu osób jedyną racjonalną alternatywą. Ponadto raport po raz pierwszy tak wyraźnie odnotowuje rolę e-booków i audiobooków wypożyczanych za pośrednictwem kodów dostępu otrzymywanych w placówkach publicznych. Ten hybrydowy model dostępu przyciąga zwłaszcza czytelników literatury gatunkowej, w tym fantastyki, która najczęściej jest konsumowana w formatach cyfrowych.

Strategiczne znaczenie dostępności

Współczesna struktura czytelnictwa wymusza na dystrybutorach i wydawcach ścisłą współpracę z sektorem bibliotecznym. Skoro niemal co piąty czytelnik pozyskuje lektury w bibliotece, kluczowym zadaniem dla podmiotów takich jak Liber SA jest zapewnienie płynności dostaw i szerokiego asortymentu nowości bezpośrednio do tych placówek. Biblioteka publiczna przestała być postrzegana jako archiwum literatury klasycznej, a stała się pełnoprawnym i nowoczesnym kanałem dystrybucji rynkowych premier.

Jednocześnie mniejsza skłonność do zakupów własnościowych sprawia, że oferta księgarni internetowych, takich jak liber.pl, musi być skierowana do odbiorców o sprecyzowanych potrzebach – kolekcjonerów, osób budujących księgozbiory tematyczne lub szukających wydań prezentowych.

Podsumowanie trendów

Dane za rok 2025 potwierdzają, że polski czytelnik coraz częściej rezygnuje z posiadania na rzecz dostępu. Wzrost udziału bibliotek szkolnych (z 5% do 6%) oraz publicznych do 19% sugeruje, że przyszłość rynku książki będzie w dużej mierze zależała od efektywności współpracy między dystrybutorami a instytucjami publicznymi. Stabilny poziom czytelnictwa przy jednoczesnej zmianie nawyków zakupowych wymaga od branży rewizji dotychczasowych strategii sprzedaży i skupienia się na optymalizacji zaopatrzenia sektora bibliotecznego.

[grafika z wykresem pochodzi z raportu Stan czytelnictwa książek w Polsce w 2025 roku ]